จากความสนใจ กลายมาเป็นการส่งต่อ: ชวนอ่าน 6 เรื่องราวของผู้คนที่อยากเห็นสังคมเปลี่ยนแปลง ผ่านค่าย “กระบวนกรสิทธิมนุษยชนศึกษา” Amnesty TOT 2026

ความสนใจของคนเราอาจเริ่มต้นจากเรื่องเล็กๆ อย่างการได้พักผ่อน ดูหนังหรือการ์ตูนเรื่องโปรด หรือการทำงานอดิเรกที่ช่วยเติมเต็มความสุขให้กับชีวิต แต่สำหรับบางคน ความสนใจอาจเป็นจุดเริ่มต้นของการตั้งคำถาม การเรียนรู้ และการลงมือทำบางสิ่งที่มีความหมายมากกว่าตัวเอง และในบางครั้ง ความสนใจที่เริ่มต้นจากคนเพียงคนเดียวก็อาจกลายเป็นสะพานที่เชื่อมโยงผู้คนเข้าด้วยกัน เปิดพื้นที่ให้เกิดการแลกเปลี่ยน และส่งต่อเรื่องราวที่มีความหมายไปสู่สังคมในวงกว้าง

เช่นเดียวกับผู้เข้าร่วมค่าย “กระบวนกรสิทธิมนุษยชนศึกษา” Amnesty TOT 2026  ที่ต่างมีจุดเริ่มต้นและเส้นทางชีวิตเป็นของตัวเอง บางคนอาจเริ่มจากความสนใจในประเด็นสิทธิมนุษยชน บางคนอาจมีคำถามต่อสังคมที่อยากค้นหาคำตอบ หรือบางคนอาจเพียงต้องการเรียนรู้วิธีสื่อสารเรื่องราวเหล่านี้ให้ผู้คนรอบตัวเข้าใจมากขึ้น

ค่ายแห่งนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่สำหรับทำความเข้าใจหลักการสิทธิมนุษยชนเท่านั้น แต่ยังเปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมได้ทดลองเรียนรู้ ฝึกฝนทักษะ และทำความรู้จักกับบทบาทของการเป็น “กระบวนกร” ที่จะเป็นผู้ช่วยสร้างพื้นที่ให้คนได้เกิดการแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ตั้งคำถาม และเรียนรู้ร่วมกัน เพื่อให้เรื่องราวและหลักการด้านสิทธิมนุษยชนไม่หยุดอยู่แค่ในห้องอบรม แต่ยังสามารถเดินทางต่อไปสู่ผู้คนและชุมชนในพื้นที่ต่างๆ ได้ เพราะแม้ความเข้าใจเรื่องสิทธิมนุษยชนจะเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญ แต่การทำให้หลักการเหล่านี้เข้าถึงผู้คนได้อย่างกว้างขวางก็ต้องอาศัยการสื่อสาร การเรียนรู้ และการส่งต่ออย่างต่อเนื่อง และเมื่อสังคมเริ่มมีความเข้าใจที่ถูกต้อง ผู้คนก็อาจจะมองเห็นความเชื่อมโยงระหว่างสิทธิมนุษยชนกับชีวิตประจำวันของตัวเองได้มากขึ้น

ด้วยเหตุนี้ แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล ประเทศไทย จึงอยากชวนทุกคนมาร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้ และสร้างพื้นที่แห่งการส่งต่อ ผ่านเรื่องเล่า เรื่องราว และ ชุดประสบการณ์ ของผู้เข้าร่วมค่าย “กระบวนกรสิทธิมนุษยชนศึกษา” Amnesty TOT 2026 ทั้ง 6 คน ที่ตลอดระยะเวลากว่า 5 วันนั้นว่า พวกเขาได้เรียนรู้อะไรบ้าง และการได้ลองสวมบทบาทเป็นผู้จัดกระบวนการเรียนรู้ให้ผู้เข้าร่วมคนอื่นๆ มีความเข้าใจในหลักการสิทธิมนุษยชนเพิ่มขึ้นนั้นต้องผ่านกระบวนการอะไรมาบ้าง และหลังจากอบรมไปแล้วนั้นอะไรคือสิ่งที่พวกเขาทั้ง 6 อยากส่งต่อให้สังคม

ไอซ์ จากนักทำงานเพื่อสังคม ที่ส่งเสริมความเท่าเทียมทางเพศ สู่วันนี้ที่อยากเพิ่มเติมความรู้สิทธิมนุษยชน เพื่อพัฒนาไปสู่การส่งต่อให้เยาวชน

ค่ายนี้ก็ทำให้เราได้เรียนรู้ เติมเต็มมุมมองที่แตกต่างหลากหลายมากยิ่งขึ้น

จากจุดเริ่มต้นการทำงานเป็นเจ้าหน้าที่ของมูลนิธิเอ็มพลัส องค์กรที่ทำงานด้านสุขภาพ สำหรับคนที่มีความหลากหลายทางเพศ การมาร่วมเข้าค่ายเพื่อปรับพื้นฐานการเป็นผู้นำกระบวนการด้านสิทธิมนุษยชนทำให้ไอซ์ กุมุท เวียงนนท์ เจ้าหน้าที่สิทธิมนุษยชนของเอ็มพลัส ได้เปิดมุมมองใหม่ๆ พร้อมทั้งได้ชุดแนวคิดจากเพื่อนๆ ในสายงานอื่นๆ ที่จะสามารถนำไปต่อยอดการทำงานเพื่อขับเคลื่อนสังคมของตัวเองได้ ไม่ว่าจะเป็นมุมมองความคิดของเพื่อนร่วมค่ายที่เป็นคุณครู หรือแม้แต่คนที่ทำงานด้านสังคมเช่นเดียวกับเขาเอง

ไอซ์ กุมุท เวียงนนท์ เจ้าหน้าที่สิทธิมนุษยชนของเอ็มพลัส

ตลอดระยะเวลาที่ได้เข้าร่วมกิจกรรม ไอซ์มีโอกาสได้ลองทำอะไรใหม่ๆ จากหน้างานหรือชุดประสบการณ์ที่ตัวเองมีมากขึ้น ซึ่งตัวเขาเองก็มองว่ากระบวนการเรียนรู้ หรือชุดประสบการณ์ที่ได้จากค่ายจะช่วยให้ตัวเขาเองนั้นมีชุดเครื่องมือไปใช้พัฒนาหลักสูตรการเรียนรู้ให้กับน้องๆ เยาวชนในพื้นที่ของตัวเอง พร้อมทั้งส่งเสริมให้เรื่องสิทธิมนุษยชนเป็นเรื่องที่ไม่น่าเบื่อ และสามารถอธิบายให้มีความเข้าใจได้ง่าย เพราะถึงแม้งานที่ทำอยู่จะสามารถสื่อสารเรื่องราวเพื่อสังคมได้ แต่การได้เติมแต่งชุดความคิดให้ตัวเองมองเห็นกลุ่มเป้าหมายใหม่ๆ ก็ทำให้ไอซ์เองรู้สึกมีความหวังและพลังที่จะขอความร่วมมือจากเครือข่ายใหม่ๆ มากขึ้น เพื่อสร้างให้แรงกระเพื่อมสามารถกระจายไปในวงกว้างได้มากกว่าที่เป็น

“กระบวนการด้านสิทธิมนุษยชนมันไม่ใช่แค่การเรียกร้องคุณภาพชีวิต แต่ยังมีเรื่องของการคุ้มครองสิทธิด้วย เพราะเมื่อเราถูกละเมิดสิทธิ เราก็จะสามารถรู้หรือเข้าถึงกระบวนการต่างๆ ที่จะทำให้การคุ้มครองสิทธิของเราได้รับมาตรฐานตามที่กฎหมายมีอยู่”

เพราะคำว่า “สิทธิมนุษยชน” สำหรับไอซ์นั้นไม่ใช่คำที่ใหญ่เกินกว่าจะจับต้องได้ แต่คำนี้กลับเป็นเรื่องพื้นฐานที่ผู้คนในสังคมต่างสมควรได้รับอย่างเท่าเทียม เขายกตัวอย่างสภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัยที่สะอาดนั้นก็เป็นเรื่องสิทธิมนุษยชน เพราะปฏิเสธไม่ได้เลยว่าการอาศัยอยู่ในพื้นที่ที่สะอาด ไม่ว่าจะเป็นเรื่องอากาศหรือสาธารณูปโภคล้วนเป็นสิ่งที่ทุกคนควรเข้าถึงได้ หรือในอีกตัวอย่างที่เขาชวนให้ทุกคนมองคือการละเมิดสิทธิหรือการถูกคุกคาม ที่แม้จะมีกฎหมายเป็นบรรทัดฐานคอยกำหนดสังคม แต่ปัจจุบันกลับยังเห็นคนจำนวนไม่น้อยที่ถูกละเมิดสิทธิอยู่

“ถ้าคนในสังคมสามารถรับรู้ได้ว่าการมีคุณภาพชีวิตที่ดีเป็นยังไง ก็จะช่วยให้พวกเขาตระหนักรู้ได้ว่าตัวเองกำลังถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือถูกคุกคามอะไรอยู่บ้าง”

สำหรับตัวไอซ์แล้ว เขามองว่าหลักการสำคัญที่จะทำให้การทำงานของเครือข่ายองค์กรเพื่อสังคมนั้นประสบความสำเร็จได้ ไม่ได้มีแค่การให้ความรู้แล้วจบไป แต่จะต้องมียุทธศาสตร์หรือหลักการที่จะช่วยส่งเสริมให้การเรียนรู้นั้นไม่มีความน่าเบื่อด้วย โดยอาจเพิ่มเติมในส่วนของการจัดทำสื่อเพื่อการเรียนรู้และเพิ่มความสะดวกในการนำไปใช้เผยแพร่ต่อ หรือสร้างการมีส่วนให้กับผู้คน เช่นเดียวกับค่ายนี้ที่ตัวเขาเองได้ลองลงมือทำหลายๆ อย่าง ผ่านทั้งกิจกรรม การระดมความคิด หรือแม้แต่การแลกเปลี่ยนกับเพื่อนๆ ก็สามารถทำให้ตัวเขาเองได้ลองกลับมาทบทวนว่ายังคงมีสิ่งไหนที่ขาดหายไป หรือว่ามีสิ่งไหนที่ต้องการได้รับเพิ่มเติม

“การขับเคลื่อนสิทธิมนุษยชน สิ่งที่สำคัญอาจไม่ใช่แค่ตัวความรู้ แต่ว่าเป็นพลังใจที่เราอยากจะลุกขึ้นมาเพื่อสร้างประโยชน์อะไรให้กับทั้งตัวเองและสังคมรอบข้าง ถ้าเราอยากจะทำ เราสามารถลุกขึ้นมาทำได้เลย ส่วนความรู้นั้นเราก็สามารถไปเพิ่มเติมเอาจากเพื่อนๆ หรือเครือข่ายที่ทำงานได้ เป็นกำลังใจให้ครับ” ไอซ์ ทิ้งท้ายถึงคนที่กำลังสนใจร่วมเป็นหนึ่งในขบวนของการพัฒนาสังคม

แก้วใส คุณครูที่มีไลฟ์สไตล์ร่าเริง กับ Passion ที่ต้องการสร้างความเปลี่ยนแปลงให้สังคม

มาเข้าร่วมโครงการนี้เพราะสนใจในเรื่องของกระบวนการสิทธิมนุษยชน และตัวเองก็เป็นครูอยู่แล้ว ก็เลยอยากที่จะจัดห้องเรียนสิทธิมนุษยชน

แก้วใส กชกร บัวล้ำล้ำ เจ้าของเพจแก้วใส : Daily Life Story และคุณครูจากโรงเรียนบ้านน้ำเป ต.รัตนวาปี อ.รัตนวาปี จ.หนองคาย เริ่มต้นบทสนทนาด้วยความร่าเริง พร้อมถึงเล่าเหตุผลว่าทำไมถึงตัดสินใจเข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของโครงการค่าย “กระบวนกรสิทธิมนุษยชนศึกษา” Amnesty TOT 2026 เพราะด้วยหน้างานที่ทำนั้นคือการเป็นคุณครูสอนหนังสือ การได้มาเติมเต็มวิชากับผู้คนที่มีความหลากหลาย พร้อมทั้งรับฟังเรื่องราวจากชุดประสบการณ์ของวิทยากรและผู้นำกระบวนการ ก็ทำให้เธอนั้นได้รับเทคนิคใหม่ๆ ไปปรับใช้ในการสอนให้เรื่องสิทธิมนุษยชนสามารถเข้าถึงเด็กๆ ในพื้นที่ได้ง่ายขึ้น

แก้วใส กชกร บัวล้ำล้ำ เจ้าของเพจแก้วใส : Daily Life Story และคุณครูจากโรงเรียนบ้านน้ำเป ต.รัตนวาปี อ.รัตนวาปี จ.หนองคาย

สำหรับแก้วใส เรื่องสิทธิมนุษยชนนั้นเป็นเรื่องที่มีความเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันอยู่แล้ว เพียงแค่ใครจะทำให้กลายเป็นเรื่องที่ยากจะเข้าใจหรือง่ายจะเข้าถึงมากกว่า เช่นเดียวกับในระบบการศึกษาที่ถึงแม้จะมีระบุเรื่องของสิทธิไว้ในตำราเรียน แต่การกล่าวถึงและนำมาเล่าให้เห็นภาพกลับมีอยู่ค่อนข้างน้อย ซึ่งจากจุดนี้ก็ทำให้เธอได้ลองมองย้อนกลับมาว่า หากเราลองสร้างความเข้าใจ เปิดพื้นที่ให้นักเรียนได้ลองตั้งคำถาม ชวนคิดถึงความหลากหลายในทุกมิติทั้งเรื่องของเพศ เชื้อชาติ ศาสนา ก็อาจจะทำให้พวกเขาได้เห็นมุมมองของสังคมมากขึ้น

ในระยะเวลา 5 วัน สำหรับบางคนอาจเป็นระยะเวลาที่สั้น หรือบางคนอาจยาวนานเกินจนจะใช้คำว่าทรมานแล้ว แต่สำหรับแก้วใสนั้น ตลอด 5 วันนี้เป็นสิ่งที่สร้างความทรงจำและเติมเต็มความรู้ได้มากมาย เธอใช้คำว่ากิจกรรมนี้ “ว้าว” สำหรับเธอมาก เพราะได้พบปะแลกเปลี่ยน และพบเจอกับผู้คนใหม่ๆ ทั้งในสายอาชีพการสอนอย่างคุณครูมัธยม อาจารย์มหาวิทยาลัย หรือแม้แต่คนที่ทำงานในสาย NOGs ก็ทำให้เห็นความเชื่อมโยงกันถึงเส้นทางที่แม้ทุกคนจะแตกต่าง แต่เป้าหมายกลับเป็นเรื่องเดียวกันคือต้องการสร้างความตระหนักรู้และทำให้เรื่องสิทธิมนุษยชนเป็นเรื่องของทุกคน

“เราเชื่อว่าสังคมไทย พอพูดคำว่าสิทธิมนุษยชน คนก็จะนึกถึงนักสังคมสงเคราะห์ คิดถึงเจ้าหน้าที่รัฐหรือคนที่มีอำนาจ แต่ว่าจริงๆ เราอยากให้ทุกคนคิดว่าเรื่องพวกนี้มันเป็นเรื่องของทุกคน”

และเมื่อลองให้รีวิวกิจกรรมที่ชอบ เธอก็ตอบกลับด้วยความลังเลใจ เพราะส่วนตัวแล้วแก้วใสเป็นคนที่ชอบสังเกต การได้รับสิ่งใหม่ๆ จากทุกกิจกรรมที่เข้าร่วม และหากต้องเลือกเพียงหนึ่งสิ่งที่ชื่นชอบจึงค่อนข้างเป็นเรื่องที่มีความลำบากใจสำหรับเธอ แต่อย่างไรก็ตาม “การใช้เกมเพื่อการเรียนรู้” ก็เป็นตัวอย่างที่ถูกแก้วใสหยิบขึ้นมาอธิบาย เพราะเป็นกระบวนการเรียนรู้ที่มีความสนุกควบคู่ไปกับการได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับเพื่อนๆ คนอื่น

“ปกติเป็นคนที่ชอบทำกิจกรรมอยู่แล้ว ชอบที่จะได้ออกกิจกรรมเยอะๆ เพราะจะได้นำชุดประสบการณ์เหล่านั้นไปปรับใช้กับการสอนของเรามากขึ้น”

ตลอดการสนทนา เราสังเกตได้ว่าแก้วใสมักจะพูดถึงเด็กๆ อยู่เสมอ ซึ่งเธอเองก็ได้ให้คำตอบว่าการบ่มเพาะเมล็ดพันธุ์ หรือเสริมสร้างความเข้าใจในเรื่องสิทธิมนุษยชนก็ไม่ควรที่จะมองข้ามเด็กๆ เหล่านั้นไป และเด็กในมุมมองของแก้วใสนั้นไม่เพียงแค่อยู่ในวัยมัธยมเท่านั้น หากแต่เป็นวัยประถมที่กำลังเริ่มเรียนรู้สิ่งต่างๆ

“เด็กวัยประถมควรที่จะได้เรียนรู้เรื่องสิทธิมนุษยชนมาตั้งแต่เล็กๆ แล้ว ไม่ว่าจะเป็นเรื่องระเบียบวินัยในโรงเรียนที่เราสอนเขามาตลอด ก็เป็นเรื่องของสิทธิมนุษยชนเหมือนกัน”

สุดท้ายแล้ว เมื่อวันหนึ่งที่ทุกคนเข้าใจเรื่องสิทธิ สังคมก็จะสามารถก้าวไปข้างหน้าได้ไกลขึ้น แก้วใสยกตัวอย่างสิทธิในเสรีภาพการแสดงออกที่เป็นสิทธิขั้นพื้นฐานให้กับเราฟังว่าเราจะไม่มีทางรับรู้ได้เลยว่าทิศทางของสังคมหรือโลกที่เราอยากให้เป็นนั้นจะมีหน้าตาอย่างไร หากทุกคนในสังคมยังถูกกดทับสิทธิในเสรีภาพการแสดงออกอยู่ เราไม่สามารถที่จะบอกได้เลยว่าต้องการเห็นความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นแบบไหน หรือแม้แต่การส่งต่อชุดประสบการณ์ ความคิด หรือความรู้ด้านสิทธิมนุษยชนก็อาจจะถูกจำกัดตามไปด้วย

“เรื่องสิทธิเป็นเรื่องของทุกคน ไม่ว่าจะเป็นสิทธิในการจะมีชีวิตที่ดี สิทธิในการที่จะมีการศึกษา มีความรัก มีความฝัน หรือสิทธิในการต่อสู้ และก็อยากให้ทุกคนเรียนไปด้วยกันและสร้างความเปลี่ยนแปลงไปพร้อมกัน”

ท็อป คุณครูสังคมศึกษาจากกำแพงเพชร มีความฝันอยากเห็นสังคมสิทธิมนุษยชนเท่าเทียมกัน

จากจุดเริ่มต้นของการค้นหาข้อมูลบนโลกออนไลน์เพื่อเตรียมเป็นเนื้อหาสำหรับการสอนนักเรียน สู่การได้เห็นมุมมองใหม่ๆ และความต้องการเข้าใจเรื่องสิทธิมนุษยชนมากขึ้น ท็อป ศุภจิต จันทรี คุณครูวิชาสังคมศึกษา จากโรงเรียนในจังหวัดกำแพงเพชร เล่าให้เราฟังว่าเริ่มต้นรู้จักแอมเนสตี้จากโลกออนไลน์ ก่อนที่จะเริ่มติดตามมาเรื่อยๆ เพราะเขามองว่าเรื่องสิทธิมนุษยชนในบทเรียนนั้นมีเพียงแค่คำนิยามที่อาจจะจับต้องหรือเข้าใจได้ยาก อีกทั้งยังไม่ได้ขยายความลงลึกไปในหลักการหรือคุณค่าพื้นฐานที่ควรจะเป็นเท่าไหร่นัก และเพื่อให้ความรู้ที่จะส่งต่อไปยังนักเรียนนั้นมีความถูกต้องแม่นยำมากขึ้น ท็อปจึงตัดสินใจเข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของค่าย “กระบวนกรสิทธิมนุษยชนศึกษา” Amnesty TOT 2026

ท็อป ศุภจิต จันทรี คุณครูวิชาสังคมศึกษา จากโรงเรียนในจังหวัดกำแพงเพชร

“เรามองเห็นถึงประโยชน์ที่เราจะนำไปปรับใช้ในการเรียนการสอนเรื่องสิทธิมนุษยชน เพราะจากการสังเกตเด็กที่สอนมา 2-3 รุ่นนี้ ทำให้เห็นว่าพวกเขายังคงขาดการตระหนักรู้เรื่องสิทธิมนุษยชน และยังมองเป็นเรื่องไกลตัวอยู่มาก เช่น เรื่องการแสดงออกทางความคิด หรือแม้แต่เรื่องของการสื่อสารเอง”

สำหรับท็อป การให้ความสำคัญไปที่เรื่องอิสระทางวิชาการ ได้เปิดโอกาสให้เด็กนักเรียนมีส่วนร่วมในการกำหนดอนาคตของตัวเองผ่านแนวทางการเรียนที่เลือกได้อย่างเสรี สิ่งนี้เป็นอีกเรื่องที่เขาอยากให้ความสำคัญที่ไม่แพ้เรื่องของอื่นๆ เลย ท็อปบอกกับเราว่ากฎบางระเบียบบางอย่าง หรือข้อบังคับบางเรื่องที่ถูกกำหนดไว้เองก็มีส่วนที่ทำให้เด็กๆ ถูกจำกัดอิสรภาพและไม่ได้ทำในสิ่งที่อยากจะเป็น หากเป็นไปได้เขามองว่าสังคมควรทำความเข้าใจและเปิดรับความคิดเห็นและความหลากหลายทางความติดของเด็กๆ ให้มากขึ้น

และเมื่อให้ท็อปลองรีวิวกิจกรรมตลอด 5 วันที่ผ่านมาว่าเขาได้เรียนรู้อะไรใหม่ๆ บ้าง และอยากจะนำสิ่งนั้นไปส่งต่อให้นักเรียนอย่างไร เขาก็ตอบกลับมาด้วยความไม่ลังเลใจเลยว่าชอบในการที่ผู้นำกระบวนใช้การ์ดเกมเข้ามาช่วยอธิบายความหมายของสิทธิมนุษยชน ผ่านการตั้งคำถาม ชวนผู้เล่นให้ได้คิดวิเคราะห์ พร้อมทั้งจำลองสถานการณ์จริงจากชุดข้อมูลที่มีจริงๆ ว่าได้เป็นการลองเรียนรู้ผ่านวิธีการใหม่ๆ ที่ตัวเขาเองก็ไม่คิดว่าความสนุกและความรู้จะสามารถควบคู่กันไปได้ ซึ่งชุดประสบการณ์ทั้งหมดที่ได้รับมานี้ก็จะถูกนำไปปรับใช้ในการเรียนการสอนต่อไป เมื่อท็อปต้องกลับไปส่งต่อความรู้ให้กับนักเรียนของตัวเองจากนี้

“เราชอบในกิจกรรมเกมการ์ดสถานการณ์สิทธิมนุษยชน เพราะเป็นการ์ดที่ดึงเอาสถานการณ์ที่ไม่ได้เชื่อมโยงเรื่องสิทธิแค่ในประเทศไทย แต่ยังทำให้เราได้เห็นการขับเคลื่อนเรื่องสิทธิมนุษยชนที่กำลังเกิดขึ้นในที่ต่างๆ ทั่วมุมโลก”

ก่อนทิ้งท้ายการพูดคุย ท็อปชวนมองเรื่องความหวังและความฝันเรื่องสิทธิทางการศึกษาที่ตัวเขาเองไม่ได้มองว่าเราจะต้องสร้างการเปลี่ยนแปลงในภาพกว้างที่มีขนาดใหญ่ หากแต่เป็นเพียงการเริ่มต้นสร้างความเข้าใจ หรือบ่มเพาะชุดการเรียนรู้ให้เด็กๆ ได้ตระหนักถึงความสำคัญและสามารถลุกขึ้นยืนหยัดเพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงด้วยตัวเองได้ หลักการที่ท็อปยึดมั่นอยู่เสมอจึงเป็นการลองมองกลับมาที่จุดเล็กๆ มองเข้ามาที่เรื่องใกล้ตัว และส่งเสริมให้เยาวชนที่อยู่ใกล้ตัวได้มีความมั่นใจในการที่จะบอกได้ว่าสิทธิมนุษยชนเป็นเรื่องของทุกคน

เราสามารถหยิบเอาเรื่องราวที่มันเกิดขึ้นในชีวิตประจำวันของเรา มาชวนกันคิด ชวนกันมองภายใต้การนำองค์ความรู้เรื่องสิทธิมนุษยชน เราก็จะเห็นมุมมองที่มันมีความหลากหลายมากขึ้น เราไม่ได้มองแค่เรื่องของความขัดแย้ง แต่เราจะสามารถชวนกันมาหาทางออกได้อย่างสันติวิธี

น้ำฟ้า เยาวชนตัวแทนคลับจากเชียงใหม่ กับบทบาทใหม่ในการเป็นกระบวนกรสิทธิมนุษยชน

เราอยากเพิ่มประสบการณ์การเป็นกระบวนกร

น้ำฟ้า บุญนครินทร์ มีชนะ เยาวชนจากแอมเนสตี้ คลับนิติซ้าย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เปิดประโยคสนทนาด้วยจุดประสงค์ของการเข้าร่วมกิจกรรม เพราะด้วยหน้าที่ของการเป็นแอมเนสตี้คลับ สิ่งที่อาจต้องทำกิจกรรมกับนักศึกษาในมหาวิทยาลัย การได้ชุดประสบการณ์หรือเครื่องมือที่จะช่วยให้เธอและเพื่อนๆ ในคลับมาสามารถออกแบบกระบวนการทำกิจกรรมให้สอดคล้องกับความต้องการกับนักศึกษาที่เธอต้องทำงานด้วยก็อาจเป็นทางเลือกที่ดีอยู่ไม่น้อย

น้ำฟ้า บุญนครินทร์ มีชนะ เยาวชนจากแอมเนสตี้ คลับนิติซ้าย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

สำหรับน้ำฟ้าแล้ว การมาเข้าร่วมกิจกรรมไม่เพียงแค่เป็นการปูพื้นฐานการเป็นกระบวนกรหรือการเป็นผู้นำกิจกรรมเท่านั้น แต่สำหรับค่ายนี้ ยังทำให้เธอได้เปิดมุมมองผ่านการลองลงมือทำ หรือได้ฉุกคิด วิเคราะห์ผ่านเกมต่างๆ ที่ถูกใช้ประกอบการเรียนรู้ตลอดระยะเวลากว่า 5 วัน ซึ่งเมื่อจบกิจกรรมค่ายนี้ไป น้ำฟ้าเองก็ตั้งมั่นว่าจะนำความรู้ทั้งหมดที่ได้รับกลับไปสานต่อเป็นค่ายให้เยาวชนในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ หรือแม้แต่นักศึกษาในมหาวิทยาลัยเดียวกับเธอได้ลองเปิดใจให้กับเรื่องของสิทธิมนุษยชนมากยิ่งขึ้น 

“Facilitator หรือกระบวนกร เป็นทั้งผู้อำนวยความสะดวกให้กับวงหรือกิจกรรมที่เราทำ และนอกจากนี้ก็ยังเป็นผู้ที่สามารถถ่ายทอดความรู้ผ่านกระบวนการอย่างมีส่วนร่วมกับผู้ที่ทำกิจกรรมได้ด้วย ผ่านการดึงประสบการณ์ของผู้เข้าร่วมมาปรับใช้”

เมื่อลองชวนคุยถึงงานที่ทำในฐานะคลับของแอมเนสตี้ น้ำฟ้าเล่าว่าเธอและกลุ่มเพื่อนมักจะเลือกทำงานสื่อสารประเด็นสิทธิมนุษยชนเรื่องของสิทธิชุมชน เพราะด้วยจังหวัดเชียงใหม่นั้นอุดมไปด้วยความหลากหลายของพื้นที่ และการละเมิดสิทธิมนุษยชนก็มีให้เห็นอยู่หนาตา การที่จะสร้างความตระหนักรู้และสร้างแรงกระเพื่อมให้สังคมได้หันมาสนใจเรื่องราวเหล่านี้ก็ถือว่าเป็นความต้องการหลักของเธอและเพื่อนๆ ที่จะช่วยกันเป็นกระบอกเสียงส่งต่อเรื่องราว พร้อมทั้งฉายภาพให้ผู้คนได้เห็นสถานการณ์ปัจจุบันที่กำลังเกิดขึ้นกับคนในพื้นที่

ซึ่งแน่นอนว่าการที่จะสื่อสารเรื่องราวที่ยากๆ ให้ทุกคนสามารถเข้าถึงได้นั้นค่อนข้างเป็นเรื่องที่ยากหรือเรียกอีกอย่างว่าหินสำหรับมือใหม่อย่างน้ำฟ้า แต่อย่างไรก็ตาม เธอเองก็มั่นใจอย่างมากว่าหลังจากที่ได้เข้าร่วมค่าย “กระบวนกรสิทธิมนุษยชนศึกษา” Amnesty TOT 2026 แล้ว จะทำให้เธอมาสามารถวางแผนและออกแบบกระบวนการที่จะใช้สื่อสารเรื่องราวการละเมิดสิทธิมนุษยชนในพื้นที่ได้อย่างดีขึ้น และถึงแม้ว่าในครั้งแรกอาจจะยังไม่ประสบความสำเร็จอย่างที่หวัง แต่การเรียนรู้ของคนเรานั้นไม่มีจุดสิ้นสุด เรายังสามารถปรับในจุดที่ผิดพลาดไปพร้อมๆ กับการลงมือทำได้อยู่เสมอ

“พอลองมองในอีกมุม Facilitator หรือกระบวนกรก็คือมนุษย์คนหนึ่ง เราผิดพลาดได้ เรียนรู้ได้ และก็ทดลองได้อยู่เสมอ”

สุดท้ายแล้ว ความเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นในสังคมล้วนมาจากการลงมือทำของกลุ่มคน น้ำฟ้าทิ้งท้ายให้เราฟังว่าเราสามารถเรียนรู้ได้จากการลองลงมือทำอะไรบางอย่าง โดยที่ไม่จำเป็นว่าจะต้องนั่งเรียนอยู่ในห้องเพียงอย่างเดียว แค่ลองเปิดมุมมองใหม่ๆ และมีส่วนร่วมกับกิจกรรมที่ไม่ได้เป็นเพียงแค่ผู้รับก็อาจทำให้เรื่องที่เราต้องการสื่อสารสามารถส่งต่อไปได้กว้างมากยิ่งขึ้น เพราะทุกๆ เรื่องสิทธิมนุษยชนล้วนเป็นเรื่องที่มีความเชื่อมโยงกับชีวิตประจำวันของเรา

“เราคิดว่าเรื่องสิทธิมนุษยชนเป็นเรื่องของทุกคน เป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับเรามาตั้งแต่เกิด เพราะแค่เราออกจากบ้านมันก็เป็นเรื่องสิทธิมนุษยชนแล้ว เรารู้สึกว่ามันเป็นเรื่องที่ใกล้ตัวมากๆ ก็อยากให้ทุกคนลองเปิดใจเรียนรู้ไปกับเรา”

วาคิม คนทำงานเพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงด้านการศึกษานอกระบบ กับประสบการณ์เข้าค่ายเป็นกระบวนกร

จากการทำงานเพื่อผลักดันและสื่อสารเรื่องสิทธิเด็ก สู่คำถามที่ว่าวาคิมยังคงคิดหาคำตอบอยู่เสมอว่า “จะทำอย่างไรให้เรื่องราวเหล่านี้ถูกส่งต่อและขยายไปสู่ผู้คนในวงกว้างมากยิ่งขึ้น” คำถามนี้เองที่ทำให้วาคิม วชิรวิชญ์ เภาทอง ผู้ประสานงานโครงการ ทีม flexible learning ตัดสินใจเข้าร่วมค่าย “กระบวนกรสิทธิมนุษยชนศึกษา” Amnesty TOT 2026 ของแอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล ประเทศไทย โดยหวังว่าจะนำความรู้และประสบการณ์ที่ได้รับไปปรับใช้กับการทำงานของตัวเอง เพื่อช่วยให้เด็กๆ สามารถเข้าถึงสิทธิทางการศึกษาได้อย่างเท่าเทียมมากยิ่งขึ้น

วาคิม วชิรวิชญ์ เภาทอง ผู้ประสานงานโครงการ ทีม flexible learning

ตลอดระยะเวลาของการเข้าค่าย วาคิมได้มีโอกาสเรียนรู้และลงมือทำกิจกรรมใหม่ๆ ร่วมกับเพื่อนผู้เข้าร่วมคนอื่นๆ ซึ่งไม่เพียงเปิดมุมมองให้เขาได้เรียนรู้วิธีการทำงานที่หลากหลาย แต่ยังช่วยฝึกให้เขาได้ลองคิด วิเคราะห์ และออกแบบกระบวนการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมายที่มีความแตกต่างกันด้วย

สำหรับวาคิม การออกแบบกระบวนการเรียนรู้ให้ตอบโจทย์ผู้เข้าร่วมถือเป็นเรื่องสำคัญ เพราะปัจจุบันเขามีหน้าที่รับผิดชอบการทำงานเพื่อให้เด็กๆ กว่า 2,000 คนทั่วประเทศสามารถเข้าถึงสิทธิทางการศึกษาได้อย่างเท่าเทียม  ซึ่งเป็นโจทย์ใหญ่ที่ยังต้องอาศัยการคิดค้นแนวทางและวิธีการทำงานอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะเมื่อเด็กจำนวนไม่น้อยยังไม่รู้ด้วยซ้ำว่าสิ่งที่ตัวเองกำลังเผชิญอยู่นั้นอาจเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน

“น้องหลายๆ คนที่เราทำงานด้วย ล้วนเป็นกลุ่มคนที่ยังเจอกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนโดยที่ตัวพวกเขาเองก็ยังไม่รู้ตัว หรือแม้แต่คนที่ละเมิดสิทธิเองก็ไม่รู้ตัวเช่นเดียวกัน เราก็เลยต้องมาคิดกันว่าจะทำยังไงเพื่อที่จะให้น้องๆ เหล่านี้ได้รู้ว่าสิ่งที่กำลังเผชิญอยู่มันคือการละเมิดสิทธิมนุษยชน”

จากโจทย์ในการทำงานที่ต้องสื่อสารกับผู้คนหลากหลายกลุ่มและหลายช่วงวัย การเป็นกระบวนกรจึงเป็นอีกหนึ่งทักษะที่วาคิมมองว่ามีความสำคัญ เพราะการทำให้ผู้คนเข้าใจเรื่องสิทธิมนุษยชนไม่ได้มีเพียงการถ่ายทอดข้อมูลให้ครบถ้วนเท่านั้น แต่ยังต้องอาศัยการทำความเข้าใจกลุ่มเป้าหมาย คิดค้นวิธีการสื่อสาร และออกแบบกิจกรรมให้เหมาะสมกับบริบทของคนแต่ละกลุ่ม เพื่อให้เรื่องราวที่ต้องการสื่อสารเข้าถึงผู้คนได้อย่างแท้จริง

หนึ่งในกิจกรรมที่วาคิมและเพื่อนๆ ร่วมกันออกแบบระหว่างเข้าค่าย คือ “ละคร 3 ฉาก” กิจกรรมที่หยิบยกเรื่องราวการละเมิดสิทธิในชีวิตประจำวันมาถ่ายทอดผ่านละคร เพื่อให้ผู้เข้าร่วมได้เรียนรู้และทำความเข้าใจประเด็นสิทธิมนุษยชนผ่านกิจกรรมที่สนุกสนานและเข้าถึงง่าย โดยมีอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) เป็นตัวกลางสำคัญในการเชื่อมโยงกิจกรรมเข้ากับผู้คนในชุมชน ด้วยความคุ้นเคยกับพื้นที่และผู้คนในท้องถิ่น

สำหรับวาคิม กิจกรรมนี้ไม่ได้เป็นเพียงตัวอย่างของการออกแบบกระบวนการเรียนรู้ที่น่าสนใจ แต่ยังเป็นแนวทางที่เขาอยากนำกลับไปต่อยอดกับการทำงานของตัวเอง โดยเฉพาะการทำงานร่วมกับกลุ่ม อสม. ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการดูแลสุขภาวะของคนในชุมชน และอาจเป็นกำลังสำคัญในการช่วยสร้างความเข้าใจเรื่องสิทธิเด็ก รวมถึงเฝ้าระวังและป้องกันการละเมิดสิทธิที่เกิดขึ้นในพื้นที่ได้อีกด้วย

“กลุ่มเป้าหมายที่เราจะทำงานด้วยก็คือแม่ๆ อสม. หรืออาสาสมัครในชุมชน เนื่องจากในพื้นที่ต่างจังหวัดหรือพื้นที่ตำบลต่างๆ ก็จะมีเหล่าแม่ๆ อสม. นี่แหละที่จะคอยดูแลเรื่องของสุขภาวะของคนในตำบล ซึ่งขณะเดียวกันในพื้นที่นั้นก็จะมีประเด็นของเรื่องความรุนแรงและการละเมิดสิทธิของเด็ก เราก็เลยอยากที่จะเอาเรื่องนี้กลับไปอบรมให้กับทางแม่ๆ อสม. ในพื้นที่ เพื่อที่จะเป็นหน่วยป้องกันการละเมิดสิทธิในพื้นที่”

ความตั้งใจที่จะต่อยอดสิ่งที่ได้เรียนรู้จากค่ายกลับไปสู่การทำงานจริง สะท้อนให้เห็นถึงความพยายามของวาคิมในการค้นหาวิธีสื่อสารเรื่องสิทธิให้เข้าถึงผู้คนได้มากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อประเด็นที่เขาทำงานด้วยอย่างสิทธิทางการศึกษายังคงเป็นเรื่องสำคัญและเร่งด่วนที่ต้องได้รับการแก้ไข

วาคิมเล่าว่า ปัจจุบันยังมีเด็กและเยาวชนจำนวนไม่น้อยที่ต้องหลุดออกจากระบบการศึกษา เพราะไม่รู้ว่าตัวเองมีสิทธิอะไรบ้าง ต้องดำเนินการอย่างไรหากต้องการเข้าถึงการศึกษา หรือหากหลุดออกจากระบบไปแล้วจะสามารถกลับเข้าสู่ระบบได้อย่างไร เมื่อขาดข้อมูลและความเข้าใจเกี่ยวกับสิทธิของตัวเอง เด็กๆ เหล่านี้จึงอาจสูญเสียโอกาสในการศึกษาต่อและพัฒนาทักษะที่จำเป็นต่ออนาคต ซึ่งปัญหาดังกล่าวก็ยังคงเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า

“น้องหลายๆ คนเขาไม่ทราบเลยว่าตัวเองนั้นมีสิทธิที่จะทำอะไรได้บ้าง หรือไม่ทราบเลยว่าจะสามารถเรียกร้องอะไรได้บ้าง ก็เลยกลายมาเป็นปัญหาที่ทำให้เด็กๆ หลายคนต้องหลุดออกจากระบบทางการศึกษา และก็เป็นปัญหาที่วนเวียนอยู่อย่างนี้เรื่อยๆ”

สำหรับวาคิม การทำงานเพื่อให้เด็กๆ เข้าถึงสิทธิทางการศึกษาอย่างเท่าเทียมจึงไม่ได้หยุดอยู่แค่การให้ความช่วยเหลือหรือผลักดันให้พวกเขาได้รับโอกาสทางการศึกษาเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการทำให้เด็กๆ เข้าใจสิทธิของตัวเอง รู้ว่าตนเองสามารถเรียกร้องอะไรได้บ้าง และมีช่องทางใดที่จะช่วยให้พวกเขาเข้าถึงสิทธิเหล่านั้นได้จริง การสื่อสารเรื่องสิทธิมนุษยชนให้เข้าใจง่ายและเข้าถึงคนในชุมชนจึงเป็นอีกหนึ่งกุญแจสำคัญที่จะช่วยให้การทำงานในระยะยาวเกิดผลอย่างเป็นรูปธรรมมากขึ้น

แม้การเข้าร่วมค่ายครั้งนี้อาจไม่ได้ทำให้วาคิมได้คำตอบสำหรับทุกโจทย์ในการทำงาน แต่สิ่งที่เขาได้รับกลับไปคือมุมมองใหม่ๆ และเครื่องมือที่สามารถนำไปปรับใช้ให้เหมาะสมกับบริบทของตัวเองได้ ซึ่งสำหรับเขาแล้ว การเรียนรู้ไม่ได้หมายความว่าจะต้องนำทุกสิ่งที่ได้รับไปใช้ทั้งหมดในทันที หากแต่เป็นการเปิดโอกาสให้ตัวเองได้ค้นพบแนวทางใหม่ๆ ที่อาจกลายเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงในอนาคต

เราเข้ามาอบรมนี้เราก็ไม่ได้เอาทุกอย่างไปใช้หรอก แต่เราเชื่อเสมอว่ามันจะมีบางจุด หรือมีบางอย่างที่เราจะสามารถนำไปปรับใช้กับงานของตัวเองได้ในอนาคต

เพราะสุดท้ายแล้ว การทำให้เรื่องราวของสิทธิมนุษยชนเดินทางไปถึงคนในวงกว้าง อาจไม่ได้เริ่มต้นจากการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่เพียงครั้งเดียว แต่อาจเริ่มจากการเรียนรู้สิ่งใหม่ การทดลองวิธีการสื่อสารที่แตกต่าง และการนำสิ่งที่ได้กลับไปปรับใช้กับผู้คนรอบตัวทีละเล็กทีละน้อย เช่นเดียวกับวาคิมที่ยังคงมองหาหนทางเพื่อให้เด็กๆ ได้รู้จัก เข้าใจ และเข้าถึงสิทธิที่พวกเขาพึงมีอย่างเท่าเทียม

เก๋ คุณครูสายวิทยาศาสตร์ กับบทบาทผู้ร่วมค่ายสิทธิมนุษยชนที่อยากส่งต่อให้เด็กในห้องเรียน

ถึงแม้ว่าวิชาที่สอนในโรงเรียนจะเป็นสายวิทยาศาสตร์ แต่เก๋ ว่าที่ร้อยตรีหญิงสุดารัตน์ ประกอบมัย ครูจากโรงเรียนมักกะสันพิทยา ก็ไม่ลืมที่จะสอดแทรกเรื่องราวสิทธิมนุษยชนให้กับเด็กในห้องเรียนได้ลองมีส่วนร่วม ผ่านกระบวนการที่ถูกออกแบบมาเพื่อให้มีความสอดคล้องกับผู้เรียน แต่ในหลายๆ ครั้งเอง ตัวของเก๋ก็ไม่ได้มีความเข้าใจในเรื่องสิทธิมนุษยชนมากนัก การลองเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของค่าย “กระบวนกรสิทธิมนุษยชนศึกษา” Amnesty TOT 2026  ก็ทำให้เธอได้เปิดมุมมอง แลกเปลี่ยนชุดความคิดกับเพื่อนๆ ในสายงานอื่นๆ และได้มีวิธีการสื่อสารใหม่ๆ ที่จะสามารถนำไปปรับใช้กับห้องเรียนของตัวเองได้มากขึ้น

เก๋ ว่าที่ร้อยตรีหญิงสุดารัตน์ ประกอบมัย ครูจากโรงเรียนมักกะสันพิทยา

เก๋มองว่า แม้จะเป็นวิชาวิทยาศาสตร์ แต่เด็กๆ เองก็ควรที่จะมีสิทธิได้รับรู้ว่าเขานั้นสามารถแสดงออกอะไรได้บ้าง และขณะเดียวกันเองอะไรเป็นสิ่งที่ครูไม่ควรทำกับนักเรียน ในทุกครั้งเก๋มักจะคอยไถ่ถามถึงความยินยอม และกระบวนการเรียนรู้ของนักเรียนเสมอ เพื่อสร้างพื้นที่ให้พวกเขาได้เรียนรู้ และรู้จักการรักษาสิทธิของตัวเอง ซึ่งในหลายครั้งก็เป็นที่น่าตกใจ เมื่อเด็กเหล่านั้นถูกยึดติดกับการกดทับ แบ่งเป็นอำนาจของความเป็นครูและนักเรียนออกจากกัน เก๋จึงมองว่าการเรียนรู้ที่ดีนั้นเป็นสิ่งที่ควรมีควบคู่กันไปทั้งครูและนักเรียน โดยที่ทุกคนสามารถสะท้อนถึงความสบายใจและความต้องการของตัวเองได้

ต่อให้เป็นนักเรียนเองก็มีสิทธิที่จะปฏิเสธคุณครูนะว่าแบบนี้มันไม่โอเค หรือว่ามีคำพูดไหนที่ครูพูดแล้วทำให้เขารู้สึกว่าไม่โอเค เราก็อยากให้พวกเขาได้ลองสร้างความเปลี่ยนแปลงในตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นในระดับโรงเรียน บ้าน ชุมชน หรือแม้ในระดับประเทศก็ตาม

สำหรับพื้นฐานของความเป็นครู เก๋สามารถทำหน้าที่ได้อย่างไม่ขาดตกบกพร่อง แต่ในมุมมองของนักสิทธิมนุษยชน เก๋มองว่าตัวเองนั้นยังต้องการความรู้อีกมาเข้ามาเติมเต็ม เพื่อให้ตัวเองมีความพร้อมที่จะนำไปส่งต่อให้กับเด็กๆ ในโรงเรียน หรือแม้แต่เยาวชนในสังคม จากการเป็นผู้ติดตามในแฟนเพจเฟซบุ๊ก วันนี้เก๋ได้ลองเข้ามาสัมผัสบทบาทการเรียนรู้กระบวนการสิทธิมนุษยชนกับเพื่อนๆ อีกหลายคนจากทั่วประเทศ เธอก็ได้รับอะไรกลับบ้านไปอยู่ไม่น้อย ซึ่งหนึ่งในนั้นคือการได้ลองออกแบบกระบวนการเรียนรู้ผ่านมุมมองของแว่นนักสิทธิมนุษยชนที่ตัวของเองมองว่าสามารถนำไปต่อยอดในห้องเรียนได้อย่างแน่นอน

“หลายๆ เกม หลายๆ กิจกรรมในค่ายก็ทำให้เราได้เรียนรู้เรื่องสิทธิมนุษยชน ไม่ว่าจะเป็นหลักการหรือข้อปฏิบัติต่างๆ ก็ทำให้เราได้มองเห็นโลกกว้างมากขึ้น โดยที่ไม่ต้องไปอ่านจากหนังสือหรือตำราเรียน แต่เราสามารถเข้าใจได้จากแค่การเล่นบอร์ดเกม”

และถ้าถามว่าการจัดกิจกรรมค่ายการเรียนรู้แบบนี้ยังมีความสำคัญอยู่ไหม คำตอบของเก๋ก็ยังคงมองเป็นเรื่องที่มีความสำคัญ เนื่องจากยังมีคนอีกไม่น้อยที่ยังไม่มีความเข้าใจในหลักการของเรื่องสิทธิมนุษยชน จนในบางครั้งเรื่องเหล่านี้อาจกลายเป็นสิ่งที่ถูกสังคมละเลยไป การลองเปิดใจมารับฟัง มาเรียนรู้ไปพร้อมกันก็ไม่ใช่เรื่องที่น่ากลัวอะไร และหากยังมีคนที่สนใจ แต่ไม่กล้าที่จะเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของขบวนการผลักดันสิทธิมนุษยชน สำหรับเก๋ที่เป็นครูเองก็อยากลองชวนมองไปที่เรื่องใกล้ๆ ตัวก่อน อย่างในสิทธิในเสรีภาพการแสดงออกที่อยากให้ทุกคนได้ตระหนักว่าเรานั้นสามารถแสดงออกได้อย่างอิสระ โดยที่ไม่ต้องกังวลว่าจะถูกปิดกั้นหรือมีใครมาห้าม เพราะเสรีภาพนั้นล้วนเชื่อมโยงกับความเป็นสิทธิมนุษยชน

“เราสามารถแลกเปลี่ยนความคิด สามารถโต้แย้ง และสามารถหาทางออกร่วมกันได้ เราอยากให้ทุกคนเข้าใจว่าการพูดคุยบางเรื่องนั้นไม่ใช่สิ่งที่ผิด เราสามารถพูดคุยและแลกเปลี่ยนโดยใช้สิทธิในเสรีภาพการแสดงออกของเราได้”

ค่ายแห่งการปั้นนักสื่อสารเรื่องสิทธิผ่านกิจกรรมและการเป็นกระบวนกร Training of Trainer

จากผู้เข้าร่วมกิจกรรม สู่ผู้ที่เป็นทีมงานหลักในการก่อร่างสร้างค่าย “กระบวนกรสิทธิมนุษยชนศึกษา” Amnesty TOT 2026 ขึ้นมา หนูดี วิรัลพัชร รอดแก้ว เจ้าหน้าที่อาวุโส ฝ่ายนักกิจกรรมและสิทธิมนุษยชนศึกษา แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล ประเทศไทย เล่าว่าจุดประสงค์หลักของกิจกรรมนี้คือต้องการทำให้ผู้คนที่มีความสนใจในเรื่องสิทธิมนุษยชน ได้เป็นกลุ่มคนที่สามารถส่งต่อหลักการผ่านการออกแบบกระบวน หรือเป็นผู้ที่นำกิจกรรมได้ เพราะเรื่องสิทธิมนุษยชนนั้นเราสามารถสื่อสารได้หลายรู้แบบ ไม่ว่าจะเป็นการรณรงค์ผ่านแคมเปญ ใช้สื่อโซเชียลมีเดียเป็นตัวกลางการเล่า หรือแม้แต่ใช้ห้องเรียนสิทธิมนุษยชนศึกษาเองก็เป็นอีกช่องทางที่สามารถสร้างการเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และที่สำคัญ ผู้คนที่จะคอยนำการเรียนรู้นั้นก็มีความจำเป็นอยู่ไม่น้อย

หนูดี วิรัลพัชร รอดแก้ว เจ้าหน้าที่อาวุโส ฝ่ายนักกิจกรรมและสิทธิมนุษยชนศึกษา แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล ประเทศไทย

“หลักสูตรกระบวนกรของเรานี้ก็จะมีความแตกต่างจากหลักสูตรของที่อื่น เพราะเราจะเน้นไปที่การเรียนรู้บนพื้นฐานของสิทธิมนุษยชนศึกษาผ่านกระบวนการที่เคารพสิทธิมนุษยชน และเพื่อให้คนที่ผ่านกระบวนการเรียนรู้นี้สามารถส่งต่อ และลงมือทำ เพื่อปกป้องสิทธิมนุษยชนได้”

แล้วค่ายกระบวนกรของเรานั้นทำงานอย่างไร? หนูดีอธิบายว่าตลอดระยะเวลากว่า 5 วันแอมเนสตี้ได้จัดค่ายที่จะคอยให้ผู้เข้าร่วมนั้นเริ่มต้นเรียนรู้หลักการสิทธิมนุษยชนผ่านกระบวนการที่เคารพซึ่งกันและกัน ผ่านการสร้างพื้นที่ปลอดภัยในการทำกิจกรรม ฝึกอบรมทักษะของการเป็น Facilitator หรือผู้นำกระบวนการเรียนรู้ พร้อมทั้งคอยเติมเต็มคุณค่าและหลักการของสิทธิมนุษยชนสากลตลอด 5 ทั้งวัน เพื่อให้ผู้เข้าร่วมสามารถออกแบบกิจกรรมและลงมือทำได้ด้วยตัวเอง

และสำหรับกิจกรรมของในปีนี้ หนูดีเล่าว่าค่อนข้างได้รับความสนใจ เพราะด้วยจำนวนของผู้สมัครที่ส่งเข้ามาถึง 90 คน แต่ค่ายจำกัดรับผู้เข้าร่วมได้เพียง 30 คนเท่านั้น จึงทำให้เธอและทีมต้องวางแผนในการทำงานเพื่อสัมภาษณ์ให้มีความเข้มข้น เพื่อคัดผู้เข้าร่วมให้ได้คนที่มีความสนใจที่จะสื่อสารเรื่องราวสิทธิมนุษยชนจริงๆ และพร้อมที่จะเป็นผู้นำกระบวนการเรียนรู้ต่อไป ซึ่งเป้าหมายหลักของค่ายในปีนี้ คือการทำงานกับนักการศึกษา หรือนักกิจกรรมเยาวชนที่ต้องการนำความรู้ไปที่ได้ไปต่อยอดในการทำงานของตัวเอง รวมถึงคนที่อยู่ในแวดวงการศึกษาที่จะเป็นฟันเฟืองสำคัญในการส่งต่อความรู้ด้านสิทธิมนุษยชนต่อไปได้ในปัจจุบันและอนาคต

เราก็คาดหวังผลว่าคนที่มาเข้าร่วมกิจกรรมกับเราเขาจะสามารถนำกระบวนการสิทธิมนุษยชนศึกษากลับไปพัฒนาหรือต่อยอดและปรับเปลี่ยนตามหน้างานของตัวเอง

ในระยะเวลากว่า 5 วัน หากจะบอกว่าเป็นระยะเวลาที่ยาวนานก็อาจจะพูดได้ไม่เต็มคำ เพราะสำหรับหนูดีแล้ว เธอมองว่าเรื่องสิทธิมนุษยชนยังมีอะไรให้เรียนรู้อีกมาก แต่ด้วยเวลาที่มีจำกัด เธอและทีมจึงต้องพยายามอัดแน่นเนื้อหาที่มีความจำเป็นมากที่สุดให้กับผู้เข้าร่วม แต่ขณะเดียวกัน ก็มีหนึ่งเรื่องที่เธอจะคอยย้ำเตือนในทุกๆ กิจกรรมอยู่เสมอ นั้นคือ Attitude หรือชุดความคิดเกี่ยวกับการสอนเรื่องสิทธิมนุษยชนที่ไม่ใช่เพียงแค่สอนแล้วจบไป แต่เราจะต้องพยายามทำให้ผู้คนเห็นถึงคุณค่า และเสริมสร้างเป็นวัฒนธรรมเข้าไปให้สังคมได้ตระหนักคิดด้วย

และก่อนที่จะจบบทสนทนา หนูดีก็ได้ฝากข้อความทิ้งให้กับทุกคนที่สนใจเรื่องสิทธิมนุษยชนได้เข้ามาร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนแปลงสังคม เพราะไม่ว่าคุณจะเป็นใคร ก็สามารถสร้างพื้นที่แห่งการเรียนรู้ และส่งต่อเรื่องราวผ่านหลักการและคุณค่าของสิทธิมนุษยชนได้เสมอ

“เราอยากให้เรื่องสิทธิมนุษยชนมันกลายเป็นวัฒนธรรมที่ฝังรากในสังคมเรา และไม่ว่าคุณจะเป็นคนที่ทำงานด้านภาคประชาสังคม เป็นครู เป็นนักการศึกษา เราก็อยากให้ทุกคนหันมาสนใจเรื่องสิทธิมนุษยชน โดยเฉพาะสิทธิมนุษยชนศึกษา เพื่อร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างความเปลี่ยนแปลงทางสังคม”

สนใจสิทธิมนุษยชนศึกษา สามารถเรียนรู้เพิ่มเติมได้ที่: https://www.amnesty.or.th/human-rights-education/

ปกป้องเสรีภาพการแสดงออก

สิทธิของบุคคลทุกคนที่จะมีเสรีภาพในการแสดงออก การแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสาร และการแสดงความคิดเห็น เป็นสิทธิในระดับสากลที่ได้รับการรับรองตามกฎหมายระหว่างประเทศ

สนับสนุนความเท่าเทียม

เราทุกคนต้องได้รับการปกป้องจากการถูกเลือกปฏิบัติด้วยเหตุแห่งการแสดงออกตามอัตลักษณ์ทางเพศ รสนิยมทางเพศและเพศวิธี ภายใต้หลักการด้านสิทธิมนุษยชน

ปกป้องเสรีภาพการแสดงออก

สิทธิของบุคคลทุกคนที่จะมีเสรีภาพในการแสดงออก การแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสาร และการแสดงความคิดเห็น เป็นสิทธิในระดับสากลที่ได้รับการรับรองตามกฎหมายระหว่างประเทศ

สนับสนุนความเท่าเทียม

เราทุกคนต้องได้รับการปกป้องจากการถูกเลือกปฏิบัติด้วยเหตุแห่งการแสดงออกตามอัตลักษณ์ทางเพศ รสนิยมทางเพศและเพศวิธี ภายใต้หลักการด้านสิทธิมนุษยชน