เข็มนาฬิกาเคลื่อนเข้าสู่ปีใหม่ 2026 คำถามในใจคนรุ่นใหม่หรือคนเจนใหม่ๆ ในตอนนี้อาจไม่ใช่แค่ “เรียนจบแล้วจะไปทำอาชีพอะไร” แต่เป็นคำถามที่ขยับไปมากกว่านั้นคือ “เรากำลังจะใช้ชีวิตอยู่ในสังคมแบบไหน” ต้นปีที่ผ่านมา เราเดินทางล่องใต้มุ่งหน้าสู่มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี (ม.อ.ปัตตานี) จึงได้ไปพบกับ “นามีร่า บิลเหล็ม” หรือ “เช่” นักศึกษาเฟรชชี่ปี 1 คณะรัฐศาสตร์ เอกความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ

ช่วงต้นปี 2569 ขณะที่นาฬิกาของการเมืองไทยกำลังเดินหน้าเข้าสู่หมุดหมายสำคัญในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ซึ่งเป็นวันเลือกตั้งทั่วไปและวันออกเสียงประชามติแก้ไขรัฐธรรมนูญ สังคมไทยดูเหมือนจะตกอยู่ในสภาวะอารมณ์ที่กึ่งมีความหวัง กึ่งระแวดระวังอยู่ไม่น้อย คือเรามีความหวังเพราะการเลือกตั้งคือสัญญาณหนึ่งของความเปลี่ยนแปลง แต่เราอาจยังต้องระแวงอยู่บ้างเพราะประวัติศาสตร์การเมืองที่ผ่านมาทำให้รู้ว่าในประเทศนี้ “คะแนนเสียงจากประชาชน” อาจไม่ใช่คำตอบสุดท้ายของปลายทางที่ประชาชนซึ่งเป็นเจ้าของประเทศต้องการ

ในขณะที่หลายคนอาจจะกำลังมองหาความมั่นคงในอาชีพการงานตามที่ผู้ใหญ่บอก หรือกำลังสนุกกับชีวิตวัยเรียนที่สดใสตามครรลองของตัวเอง แต่สำหรับ ‘ซี’ เฝาซี ล่าเต๊ะ เส้นทางชีวิตของเขาเริ่มถูกขีดเขียนด้วยเฉดสีที่เข้มข้นและท้าทายกว่านั้นตั้งแต่ยังเด็กจากพื้นที่ที่เขาอาศัยอยู่และจากครอบครัวที่ให้กำเนิดมา

หากจะกล่าวถึงเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์การเมืองไทยสมัยใหม่ หนึ่งเหตุการณ์ที่ไม่พูดถึงไม่ได้ คือการชุมนุมใหญ่ที่เกิดขึ้นหลายครั้ง ใน พ.ศ. 2563 – 2564 ที่ไม่เพียงแต่โดดเด่นที่ผู้ชุมนุมส่วนใหญ่เป็นเยาวชนและคนรุ่นใหม่เท่านั้น แต่พลังมหาศาลของกลุ่มคนเหล่านี้ได้แสดงออกผ่านเสียงตะโกนโห่ร้อง คำปราศรัยที่ทรงพลัง และความคิดสร้างสรรค์ในการออกแบบการชุมนุมที่หลากหลาย รวมทั้งข้อเสนอที่แหลมคมจน “ทะลุเพดาน” อย่างที่ไม่เคยปรากฏในการลุกฮือครั้งใดของประชาชน แม้หลายครั้งจะต้องเผชิญกับการปราบปรามโดยเจ้าหน้าที่รัฐ แต่ก็ไม่มีทีท่าว่าพลังของผู้ชุมนุมจะลดลงแต่อย่างใด

หากจะกล่าวถึงเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์การเมืองไทยสมัยใหม่ หนึ่งเหตุการณ์ที่ไม่พูดถึงไม่ได้ คือการชุมนุมใหญ่ที่เกิดขึ้นหลายครั้ง ใน พ.ศ. 2563 – 2564 ที่ไม่เพียงแต่โดดเด่นที่ผู้ชุมนุมส่วนใหญ่เป็นเยาวชนและคนรุ่นใหม่เท่านั้น แต่พลังมหาศาลของกลุ่มคนเหล่านี้ได้แสดงออกผ่านเสียงตะโกนโห่ร้อง คำปราศรัยที่ทรงพลัง และความคิดสร้างสรรค์ในการออกแบบการชุมนุมที่หลากหลาย รวมทั้งข้อเสนอที่แหลมคมจน “ทะลุเพดาน” อย่างที่ไม่เคยปรากฏในการลุกฮือครั้งใดของประชาชน แม้หลายครั้งจะต้องเผชิญกับการปราบปรามโดยเจ้าหน้าที่รัฐ แต่ก็ไม่มีทีท่าว่าพลังของผู้ชุมนุมจะลดลงแต่อย่างใด อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันนี้ ภาพอันทรงพลังเหล่านี้กลับจางหายไป เกิดอะไรขึ้นกับพลังของคนรุ่นใหม่กันแน่?

สิทธิมนุษยชนไม่ใช่เรื่องไกลตัว และไม่ใช่สิทธิของคนบางกลุ่ม แต่คือรากฐานของชีวิต ความปลอดภัย ความเป็นธรรม และศักดิ์ศรีของทุกคน 

“ทุกสิ่งที่เราทำเกิดจากความเชื่อ เราทำเพราะต้องการเห็นความเปลี่ยนแปลง เราทำเพราะเรามีความหวังว่าเรื่องของสิทธิมนุษยชนในประเทศไทยจะเปลี่ยนไปในทางที่ดีขึ้นด้วยสองมือนี้ของเรา”

“สิทธิมนุษยชนไม่เคยเกิดขึ้นเอง หากไม่มีใครลุกขึ้นตั้งคำถาม” สำหรับ เนี้ยบ ชนฐิตา ไกรศรีกุล ผู้จัดการมูลนิธิทำทาง และสมาชิกแอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล ประเทศไทย การเป็นนักกิจกรรมไม่ใช่เพียงบทบาทชั่วคราวในรั้วมหาวิทยาลัย แต่คือเส้นทางชีวิตที่เริ่มต้นจากการเห็นผู้หญิงมากมายต้องติดอยู่ในวงจรไร้ทางออกของการยุติการตั้งครรภ์ ประสบการณ์เหล่านั้นทำให้เธอเชื่อว่า สิทธิไม่ควรถูกกดทับให้อยู่ในเงามืดหรือถูกมองข้ามไป แต่ควรถูกยกขึ้นมาให้เป็นเรื่องปกติที่ทุกคนเข้าถึงได้

ตัดสินใจบริจาคและเป็นผู้บริจาคมาเกือบ 1 ปี รู้สึกมีความสุขที่ได้เป็นส่วนเล็กๆ ในการสนับสนุน Transgender ให้มีโอกาส และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น”

“สิทธิมนุษยชนไม่ควรเป็นแค่ชื่อที่ใช้เรียกในห้องประชุมหรือบนเวที แต่ควรเป็นสิ่งที่มีอยู่ในทุกจานข้าว ทุกลมหายใจ ทุกความสัมพันธ์ที่เราเลือกจะมีเรื่องสิทธิต่อกันและกัน” 

“ของขวัญที่เรามอบผ่านการบริจาคให้แอมเนสตี้คือ ‘ความรู้’ และ ‘ความหวัง’ ที่ส่งต่อไปได้ไม่รู้จบ ทุกอย่างไม่ใช่ของขวัญชิ้นเดียว แต่เป็นของขวัญที่ขยายออกไปได้เป็นร้อยเป็นพัน” 

“เราไม่มีอาวุธอะไร นอกจากคำพูด”